Άρθρα σχετικά με: 2ος Παγκόσμιος Πόλεμος

Στα τέλη φθινοπώρου του 1944 στην απελευθερωμένη Ελλάδα υπάρχουν ένοπλα σώματα τακτικού στρατού και ανταρτών που αριθμούν συνολικά περίπου 200.000 άνδρες. Περίπου 100-120.000 είναι η δύναμη του ΕΛΑΣ, 15-20.000 του ΕΔΕΣ, 25-30.000 τα τύποις διαλυμένα τάγματα ασφαλείας, ενώ στην Ελλάδα έχουν μεταφερθεί η ΙΙΙ Ορεινή Ταξιαρχία από το μέτωπο της Ιταλίας και ο Ιερός Λόχος. Παρούσες είναι, σε μικρότερους αριθμούς και οι δυνάμεις της χωροφυλακής, καθώς επίσης μικρές παραστρατιωτικές οργανώσεις. Στην Ελλάδα θα αναπτυχθούν και 2 Βρετανικές ταξιαρχίες.

Το Μάιο του 1944 συγκεντρώνεται στο Λίβανο το σύνολο των παραγόντων της Ελληνικής πολιτικής σκηνής, τόσο από την κατεχόμενη Ελλάδα, όσο και από την Αίγυπτο, υπό την όχι και τόσο διακριτική επιτήρηση των Βρετανών. Είναι εκεί το σύνολο των πολιτικών ηγετών των προδικτατορικών αστικών κομμάτων(Γ. Παπανδρέου, Σ. Βενιζέλος, Π. Κανελλόπουλος κ.α.), εκπρόσωποι της ΕΚΚΑ, του ΕΔΕΣ, του ΕΑΜ, του ΚΚΕ και αντιπροσωπεία της ΠΕΕΑ (Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης) υπό τον πρόεδρό της Α. Σβώλο.

Από το καλοκαίρι του 1941, αμέσως μετά τη μάχη της Κρήτης, ξεκίνησε ο σχηματισμός των πρώτων μονάδων του Ελληνικού στρατού στη Μέση Ανατολή. Το ναυτικό ήταν εκείνο που εξ’ αρχής βρέθηκε στην καλύτερη κατάσταση καθώς οι μονάδες του στόλου κατέπλεεαν στα λιμάνια της Αλεξάνδρειας και του Πόρτ Σάιντ ουσιαστικά ετοιμοπόλεμες.

Λίγους μόλις μήνες μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τα Γερμανικά στρατεύματα άρχισε η εμφάνιση των αντιστασιακών οργανώσεων και η δράση κατά των κατοχικών στρατευμάτων. Σχεδόν όλες οι αντιστασιακές οργανώσεις εκτός από τον εθνικό χαρακτήρα είχαν και έντονα πολιτικά στοιχεία, γεγονός μάλλον φυσιολογικό αν ληφθεί υπ’ όψιν η πρόσφατη, πριν τον πόλεμο, πολιτική ιστορία. Άλλωστε αυτή η έντονα πολιτική χροιά των αντιστασιακών οργανώσεων δεν ήταν μόνο Ελληνική ιδιαιτερότητα.

Ηταν η μεγαλύτερη επιτυχία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το τραγούδι «Λιλί Μαρλέν» μάγευε όσους το άκουγαν. Οχι μόνο τους Γερμανούς, που είχαν το… κοπιράιτ. Αλλά και τους ορκισμένους εχθρούς τους, τους άνδρες των συμμαχικών δυνάμεων. «Ηταν σαν τις ομηρικές Σειρήνες» λέει άγγλος βετεράνος πολεμιστής. «Δεν χορταίναμε να το ακούμε παρ΄ όλο που δεν καταλαβαίναμε κουβέντα».

Λίγες περίοδοι της Ελληνικής ιστορίας είναι τόσο πυκνές σε σημαντικά γεγονότα όσο αυτή που αρχίζει με τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο και τελειώνει με τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Η περίοδος αυτή, μαζί με εκείνη που ακολουθεί έως το τέλος της δεκαετίας του 1940, σημάδεψε με τρόπο σχεδόν μόνιμο την Ελληνική πολιτική, κοινωνική και οικονομική ζωή.

Γιατί δεν έγινε δυνατή η αποφυγή του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, αυτής της μεγάλης παγκόσμιας καταιγίδας;  Ποιες αιτίες τον προκάλεσαν; Ο ιστορικός Ρίτσαρντ Όβερι θεωρεί ότι οι λόγοι για τους οποίους ξέσπασε η φονικότερη πολεμική αναμέτρηση στην ιστορία μπορούν να εξηγηθούν μόνο στο πλαίσιο της επιδεινούμενης ευρωπαϊκής τάξης πραγμάτων στη διάρκεια της δεκαετίας του 1930, όταν «η οικονομική κρίση, η ανάδυση αυταρχικών καθεστώτων, οι βαθιές διαχωριστικές γραμμές, οι εθνικιστικοί ανταγωνισμοί και η κατάρρευση των προσπαθειών της Κοινωνίας των Εθνών να διαφυλάξει την ειρήνη συνδυάστηκαν όλα μαζί καθιστώντας πιθανή μια γενική σύρραξη». Στο βιβλίο του τίθεται, εκ των πραγμάτων, και ένα θέμα περί της μεθόδου των ιστορικών.

Η κατοχή της Ελλάδας από τους Γερμανούς ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1941 με ένα γεγονός που φέρεται να έγινε στο βράχο της Ακρόπολης. Ο μύθος λέει ότι στις 27 Απριλίου 1941 ο Κωνσταντίνος Κουκίδης (γράφεται και Κουκκίδης) που εκτελούσε χρέη φρουρού στο βράχο της Ακροπόλης αρνήθηκε να υποστείλει την Ελληνική σημαία και να αναρτήσει στην θέση της την γερμανική με την σβάστικα. Ο Κώστας Κουκίδης φέρεται να τυλίχτηκε με την ελληνική σημαία και να πήδηξε από τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, βρίσκοντας τραγικό θάνατο.

Στις αρχές του Μάρτη, ο ίδιος ο Μπενίτο Μουσολίνι έφτασε στην Αλβανία για να παρακολουθήσει από κοντά τις επιχειρήσεις. Κύριος στόχος, η διάσπαση του μετώπου σε μια γραμμή έξι χιλιομέτρων, από την Γκλάβα στο Μπούμπεσι. Την επιχείρηση είχε αναλάβει το όγδοο ιταλικό σώμα στρατού, που έριξε στη μάχη τέσσερις μεραρχίες και δυο τάγματα μελανοχιτώνων, κρατώντας άλλες δύο σε εφεδρεία. Απέναντι τους, η πρώτη ελληνική μεραρχία που πολεμούσε συνεχώς, χωρίς σταμάτημα, από την αρχή της εκστρατείας. Η πολυδιαφημισμένη «Εαρινή Επίθεση» των Ιταλών ξέσπασε στις 9 του Μάρτη του 1941 σε όλη τη γραμμή του μετώπου. Στις 26 του Μάρτη ο απολογισμός ήταν τραγικός . Δώδεκα ιταλικές μεραρχίες με άφθονα εφόδια είχαν ριχτεί σε έξι πεινασμένες και ξεθεωμένες ελληνικές και δεν πήραν ούτε σπιθαμή εδάφους.

Η χρήση φυσικών, χημικών και φαρμακευτικών παρασκευασμάτων, ακόμα και ναρκωτικών για την αύξηση της αντοχής των στρατιωτών και την καταπολέμηση της «κόπωσης της μάχης», είναι πρακτική ιδιαιτέρως διαδεδομένη, από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα. Από τον «αθώο» δυνατό καφέ μέχρι τις ταμπλέτες αμφεταμινών, αλλά και κάποιες ακόμα πιο ακραίες περιπτώσεις, και από τους δολοφόνους του Γέρου του Βουνού του 11ου αιώνα, μέχρι τους Αμερικανούς πιλότους στις πρόσφατες επιχειρήσεις στο Αφγανιστάν.