Άρθρα σχετικά με: μουσική

Όλοι οι λαοί και οι λεγόμενοι «πρωτόγονοι» έχουν τραγούδια. Αυτά διαθέτουν ένα στοιχειώδη λόγο και μια στοιχειώδη μουσική και υπηρετούν ένα πρακτικό σκοπό π. χ. την πρόκληση βροχής. Σε περισσότερο εξελιγμένες κοινωνίες, αγροτικές, το τραγούδι που αποδίδει συναισθηματικές διαθέσεις και καταστάσεις, έχει ομαδικό χαρακτήρα, εφόσον οι κοινωνίες αυτές παραμένουν κλειστές.

Ηταν η μεγαλύτερη επιτυχία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το τραγούδι «Λιλί Μαρλέν» μάγευε όσους το άκουγαν. Οχι μόνο τους Γερμανούς, που είχαν το… κοπιράιτ. Αλλά και τους ορκισμένους εχθρούς τους, τους άνδρες των συμμαχικών δυνάμεων. «Ηταν σαν τις ομηρικές Σειρήνες» λέει άγγλος βετεράνος πολεμιστής. «Δεν χορταίναμε να το ακούμε παρ΄ όλο που δεν καταλαβαίναμε κουβέντα».

Το 1949 η Κοζάνη είχε λίγους λιγότερους από 20.000 κατοίκους και ετοιμαζόταν με ενθουσιασμό και πείσμα για τη διαδρομή της στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος είχε πια τελειώσει κι ο Εμφύλιος θα τελείωνε κι αυτός σύντομα -το μέλλον θα αναλάμβανε αργότερα να κλείσει και των δύο τις πληγές- κι οι Κοζανίτες έχουν μάθει να ‘χουν υπομονή. Κάποιες φορές αιώνια. Αλλιώς, δε θ’ άντεχαν τον κλειστό ορίζοντα των βουνών τριγύρω. Η πόλη άρχισε κι αυτή ν’ αλλάζει χρώμα μαζί με την πανελλήνια και παγκόσμια ιστορία, που άρχισε ξαφνικά να κυλά και να γράφεται γρηγορότερα. Σε νέα, άγνωστα μονοπάτια.

Δε θυμάμαι πότε άκουσα πρώτη φορά το όνομα του ιδιαίτερα προικισμένου, μα πρόωρα χαμένου Κοζανίτη μουσικού Γιάννη Δόδουρα. Κάθε αναζήτηση στα βαθύτερα ντουλαπάκια της μνήμης μου ψάχνοντας μία απάντηση, οδηγεί σ’ ένα απύθμενο κενό, θυμάμαι όμως καθαρά πότε άκουσα πρώτη φορά συνθέσεις του. Ήταν το 2001 σε μία εκδήλωση του Συλλόγου Κοζανιτών Θεσσαλονίκης, όταν η αρχαιότερη χορωδία της πόλης μας «Άγιος Νικόλαος», υπό τη διεύθυνση του ακάματου μαέστρου και διευθυντού της κου Πάρη Καραχάλιου, παρουσίασε έργα Κοζανιτών συνθετών. Το πρώτο ήταν ο ΑΝΗΦΟΡΟΣ του Δόδουρα και μου έκανε εντύπωση, γιατί μου θύμισε έντονα ένα ποίημα ενός αγαπημένου μου ποιητή. ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ του Κώστα Κρυστάλλη.

Η λέξη μουσική, σύμφωνα με τα γραπτά των αρχαίων ελλήνων ποιητών και φιλοσόφων παράγεται από το «Μούσα». Το Μούσα πάλι, παράγεται από το μαούσα = Μούσα. Το «μα» είναι ρίζα του ρήματος μάω-μω = επινοώ ή ψάχνω ή ζητώ διανοητικά. (Στη δωρική διάλεκτο η λέξη «Μούσα» είναι «Μώσα»). Η λέξη μουσική, στη σημερινή εποχή, σημαίνει την τέχνη των ήχων, αντίθετα με τους αρχαίους Έλληνες οι οποίοι έδιναν στη λέξη μουσική διαφορετικό νόημα, εννοούσαν την αδιάλυτη ενότητα ήχου και λόγου, κάτι που δεν υφίσταται στις μέρες μας.

Η αρχαία ελληνική μουσική μας λείπει σχεδόν ολοκληρωτικά ως ήχος, ρυθμός ή μελωδία. Η ιδέα που έχουμε γι’ αυτήν προέρχεται από λίγα μεταγενέστερα μουσικά κείμενα που έχουν σωθεί και κυρίως από έμμεσες πληροφορίες που μας έρχονται από δύο διευθύνσεις: από τα γραπτά κείμενα και από τις παραστάσεις σε μνημεία.

Ο Ησίοδος, στη Θεογονία του, θεωρεί ως αρχαιότερη θεά τη Γαία και ως αρχαιότερο θεό τον Έρωτα, που είναι ο ωραιότερος απ’ όλους τους αθάνατους, λύνει τα μέλη του σώματος, λυγάει την ψυχή και των θεών και των ανθρώπων και σβήνει την περίσκεψη από τον νου τους. Και στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, που είναι το πρώτο στην ιστορία της ανθρωπότητας δοκίμιο για τον έρωτα, ο Φαίδρος υποστηρίζει ότι η ζωή των ανθρώπων δεν πρέπει να κατευθύνεται ούτε από τους συγγενικούς δεσμούς ούτε από τα πλούτη ούτε από τίποτα άλλο, αλλά από τον έρωτα. Ο Ευρυξίμαχος, με τη σειρά του, επισημαίνει ότι ο θεός Έρωτας δεν περιορίζει τη δράση του στους θεούς και τους ανθρώπους, αλλά εκτείνει τη δύναμή του σε ολόκληρο το σύμπαν.