Άρθρα σχετικά με: Εθνική Αντίσταση

Στα τέλη φθινοπώρου του 1944 στην απελευθερωμένη Ελλάδα υπάρχουν ένοπλα σώματα τακτικού στρατού και ανταρτών που αριθμούν συνολικά περίπου 200.000 άνδρες. Περίπου 100-120.000 είναι η δύναμη του ΕΛΑΣ, 15-20.000 του ΕΔΕΣ, 25-30.000 τα τύποις διαλυμένα τάγματα ασφαλείας, ενώ στην Ελλάδα έχουν μεταφερθεί η ΙΙΙ Ορεινή Ταξιαρχία από το μέτωπο της Ιταλίας και ο Ιερός Λόχος. Παρούσες είναι, σε μικρότερους αριθμούς και οι δυνάμεις της χωροφυλακής, καθώς επίσης μικρές παραστρατιωτικές οργανώσεις. Στην Ελλάδα θα αναπτυχθούν και 2 Βρετανικές ταξιαρχίες.

Το Μάιο του 1944 συγκεντρώνεται στο Λίβανο το σύνολο των παραγόντων της Ελληνικής πολιτικής σκηνής, τόσο από την κατεχόμενη Ελλάδα, όσο και από την Αίγυπτο, υπό την όχι και τόσο διακριτική επιτήρηση των Βρετανών. Είναι εκεί το σύνολο των πολιτικών ηγετών των προδικτατορικών αστικών κομμάτων(Γ. Παπανδρέου, Σ. Βενιζέλος, Π. Κανελλόπουλος κ.α.), εκπρόσωποι της ΕΚΚΑ, του ΕΔΕΣ, του ΕΑΜ, του ΚΚΕ και αντιπροσωπεία της ΠΕΕΑ (Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης) υπό τον πρόεδρό της Α. Σβώλο.

Τον Οκτώβριο του 1943 ξεκινά ένας εμφύλιος πόλεμος που θα διαρκέσει περίπου 4 μήνες. Οι Έλληνες αντάρτες του ΕΛΑΣ πολεμούν Έλληνες αντάρτες του ΕΔΕΣ, παρουσία Βρετανών και Αμερικανών στρατιωτικών στα απελευθερωμένα βουνά μιας χώρας που κατέχεται από τους Γερμανούς. Αυτή η φράση αποδίδει πλήρως την τραγικότητα και τον παραλογισμό των γεγονότων της περιόδου.

Από το καλοκαίρι του 1941, αμέσως μετά τη μάχη της Κρήτης, ξεκίνησε ο σχηματισμός των πρώτων μονάδων του Ελληνικού στρατού στη Μέση Ανατολή. Το ναυτικό ήταν εκείνο που εξ’ αρχής βρέθηκε στην καλύτερη κατάσταση καθώς οι μονάδες του στόλου κατέπλεεαν στα λιμάνια της Αλεξάνδρειας και του Πόρτ Σάιντ ουσιαστικά ετοιμοπόλεμες.

Λίγους μόλις μήνες μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τα Γερμανικά στρατεύματα άρχισε η εμφάνιση των αντιστασιακών οργανώσεων και η δράση κατά των κατοχικών στρατευμάτων. Σχεδόν όλες οι αντιστασιακές οργανώσεις εκτός από τον εθνικό χαρακτήρα είχαν και έντονα πολιτικά στοιχεία, γεγονός μάλλον φυσιολογικό αν ληφθεί υπ’ όψιν η πρόσφατη, πριν τον πόλεμο, πολιτική ιστορία. Άλλωστε αυτή η έντονα πολιτική χροιά των αντιστασιακών οργανώσεων δεν ήταν μόνο Ελληνική ιδιαιτερότητα.

Λίγες περίοδοι της Ελληνικής ιστορίας είναι τόσο πυκνές σε σημαντικά γεγονότα όσο αυτή που αρχίζει με τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο και τελειώνει με τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Η περίοδος αυτή, μαζί με εκείνη που ακολουθεί έως το τέλος της δεκαετίας του 1940, σημάδεψε με τρόπο σχεδόν μόνιμο την Ελληνική πολιτική, κοινωνική και οικονομική ζωή.